Psychogeriatrie

Binnen muziektherapie worden vaardigheden aangesproken die mensen met dementie ongeacht hun functioneringsniveau wel behouden, zoals muziek maken, zingen en bewegen op muziek (Scherder, 2017). 

Op psychogeriatrische afdelingen (PG-afdelingen) wordt muziektherapie veel toegepast bij cliënten met dementie, waaronder Alzheimer, vasculaire dementie en gemengde dementiële beelden. Bleibel et al. (2023) laten zien dat actieve muziektherapeutische interventies kunnen worden ingezet bij patiënten met milde tot gevorderde vormen van dementie. Deze interventies zouden een positief effect hebben op cognitieve functies en neuropsychiatrische symptomen zoals angst, depressie of agitatie.  

Daarnaast richtten Bugos et al. (2024) zich nog specifieker op actieve muziektherapie, zoals improvisatie bij het bespelen van instrumenten of inzet van de stem. Zij laten zien dat actieve muziektherapie positief effect heeft op cognitieve functies en neuropsychiatrische symptomen. Vooral symptomen zoals agitatie, depressie en angst bleken in meerdere onderzoeken te verminderen wanneer de interventies als actieve muziektherapie werken uitgevoerd. 
 
De systematisch review en meta-analyse van Lin et al. (2023) toont dat muziektherapie een positief effect heeft op de kwaliteit van leven van cliënten met dementie. En laat het significante effecten zien van muziektherapeutische interventies op de neuropsychiatrische symptomen en het cognitief functioneren van de cliënten met dementie. 
Daarnaast tonen de resultaten van het randomised controlled trial van Prick et al. (2024) aan dat de individuele muziektherapie interventie (IMTI) een positief effect heeft op de kwaliteit van leven bij de cliënten met dementie. Ook werd in dit onderzoek een positief verschil laten zien in het ‘rusteloos gedrag’, gemeten door de Qualidem, van deze cliënten, zo waren deze significant verminderd en hield het effect aan tot 3 weken na de interventie. 
Ook stelt de meta-analyse van Van der Steen et al. (2018) dat het aanbieden van muziektherapie binnen verpleeghuizen depressieve symptomen, angst en probleemgedrag verminderd. En geeft het aan dat emotionele welzijn en kwaliteit van leven van de cliënt met dementie verbeterd wordt. 
Guetin et al. (2009) stellen in hun randomised controlled study dat muziektherapie significante resultaten opleverde in het verminderen van depressieve symptomen en angstklachten. Ook werd aangetoond dat deze effecten tot wel 8 weken aanhielden na het stoppen van de muziektherapeutische sessies.  

De reden om muziektherapie te benadrukken is drievoudig (Lan, et al., 2026).  
Ten eerste zorgt de toenemende dementielast voor een dringende behoefte aan holistische, niet‑medicamenteuze methoden om het cognitief functioneren van patiënten te ondersteunen en hun psychosociale en neuropsychiatrische symptomen te beheersen (van der Steen et al., 2025). 
Ten tweede is muziek breed toegankelijk: het is betaalbaar, veelzijdig, cultureel aanpasbaar en kan op verschillende manieren worden aangeboden. Van individuele tot groepssessies en van gespecialiseerde klinieken tot langdurige zorginstellingen (Paraskevopoulos, 2022; Wang et al., 2025; Zhi et al., 2024).  
Ten derde biedt muziek een unieke neurocognitieve betrokkenheid. Wanneer veel cognitieve, executieve en communicatieve functies in de latere stadia van een neurodegeneratieve aandoening zijn achteruitgegaan, blijken muzikale geheugencircuits vaak behouden te blijven, zelfs in gevorderde stadia van Alzheimer. Hierdoor kan muziek emoties, autobiografische herinneringen en communicatie blijven stimuleren (van der Steen et al., 2025; Jiménez-Palomares et al., 2024; Sun et al., 2024; Brancatisano et al., 2020). 
Deze kenmerken van muziektherapie maken het tot een uitstekende optie voor mensen met neurodegeneratieve aandoeningen (Lan, et al., 2026). 

MCI

Ook cliënten met milde cognitieve stoornissen (MCI) of beginnende cognitieve achteruitgang kunnen baat hebben bij muziektherapie. Zhou et al. (2025) tonen aan dat muziektherapeutische interventies de globale cognitie, het geheugen en de executieve functies kunnen verbeteren. De auteurs concludeerden dat muziektherapie een veelbelovende behandelmethode is voor zowel het behoud als het herstel van het cognitief functioneren bij ouderen met of zonder cognitieve problemen. 

Neurologische aandoeningen

Binnen somatische afdelingen speelt muziektherapie een rol bij voornamelijk cliënten met neurologische aandoeningen als de ziekte van Parkinson, CVA/beroerte of MS.  
Neurologische muziektherapie is een evidence-based benadering binnen de muziektherapie die zich richt op de behandeling van neurologische aandoeningen door gebruik te maken van de manier waarop het brein muziek verwerkt (Thaut, 2025). 
Rhythmic Auditory Stimulation (RAS) is een NMT-techniek gericht op het verbeteren van loopbewegingen door middel van ritmische cueing. RAS maakt gebruik van het neurologische principe van entrainment: de neiging van onze hersenen en spieren om zich automatisch te synchroniseren met externe ritmische prikkels. Wanneer een cliënt loopt op een regelmatige auditieve pults, zoals een metronoom of muziek met een duidelijke beat, wordt de motorische timing extern ondersteund, waardoor het looppatroon stabieler en efficiënter kan worden (Thaut & Rice, 2025). 
Rusowitcz et al. (2022) tonen aan dat neurologische muziektherapie (NMT), in het specifiek ritmische auditieve stimulatie (RAS), effectief kan zijn bij het verbeteren van mobiliteit, balans en loopritme bij ouderen met Parkinson en bij het herstel na een beroerte. Ook kan deze muziektherapeutische techniek het valrisico bij deze cliënten verminderen (Rusowitcz et al., 2022). Wat muziektherapie ook erg relevant maakt binnen somatische en revaliderende zorg. 
 
Daarnaast kunnen cliënten met chronische pijn en langdurige somatische klachten profiteren van muziektherapeutische interventies. Alobaidi et al. (2024) vonden in hun systematisch review dat muziektherapie een matige maar klinisch betekenisvolle vermindering in pijnscores kan opleveren bij ouderen, zonder de bijwerkingen van medicatie en met een duidelijke verbetering in comfort en ontspanning. 

Samengevat tonen deze onderzoeken aan dat muziektherapie een evidence-based vorm van behandeling is die positief effect heeft op cognitieve functies, gedrags- en psychologische symptomen, motoriek en pijnbeleving. En benadrukken zij dat muziektherapie een essentieel onderdeel vormt van de behandeling van cliënten binnen zowel de psychogeriatrische afdelingen als somatische- en revaliderende zorg. 

Klik hieronder voor meer informatie over muziektherapeutische behandeldoelen bij cliënten met dementie: